Incamake
Ebola Virus Disease (EVD) ni indwara ikomeye iterwa na Ebola virus, ishobora kwanduza abantu ndetse n'inyamaswa zimwe na zimwe. Ni indwara ishobora gukwirakwira vuba iyo itamenyekanye kandi ntihafashwe ingamba zo kuyikumira.
Nubwo Ebola ishobora guteza impfu nyinshi, ariko iyo umuntu avuwe hakiri kare kandi agahabwa ubuvuzi bukwiye, amahirwe yo gukira ariyongera cyane.
Ibimenyetso bya Ebola
Bimwe mu bimenyetso bishobora kuba:
- umuriro utunguranye,
- kubabara umutwe,
- kubabara imikaya,
- kubabara mu muhogo,
- kuruka,
- impiswi,
- kubabara mu nda,
- gucika intege cyane,
- rimwe na rimwe kuva amaraso.
Ibi bimenyetso akenshi bikunze kugaragara hagati y'iminsi 2 na 21 nyuma yo guhura na virusi.
1. Ebola ntiyandurira mu kirere nk'ibicurane
Kimwe mu bintu abantu benshi bibeshyaho ni uko Ebola ikwirakwira mu mwuka.
Mu by'ukuri, Ebola ntiyandurira mu kirere (airborne) nk'ibicurane cyangwa COVID-19.
Yandurira cyane binyuze mu:
- amaraso,
- kuruka,
- impiswi,
- inkari,
- ibyuya,
- amasohoro,
- amata yonsa,
- cyangwa andi mazi yo mu mubiri w'umuntu urwaye cyangwa wapfuye azize Ebola.
2. Umuntu utaragira ibimenyetso ntakunze kwanduza abandi
Mu buryo busanzwe, umuntu atangira kwanduza iyo ibimenyetso bitangiye kugaragara.
Ibi bituma kumenya abarwaye hakiri kare no kubashyira ahantu bavurirwa ari ingenzi mu guhagarika icyorezo.
3. Imihango yo gushyingura ishobora gukwirakwiza Ebola
Umubiri w'umuntu wapfuye azize Ebola ushobora gukomeza kuba urimo virusi nyinshi.
Gukorakora umurambo cyangwa gukora ku myenda cyangwa ibikoresho byahuye n'umurambo nta bikoresho byo kwikingira wambaye bishobora gutera ubwandu.
Ni yo mpamvu mu gihe cy'icyorezo hakurikizwa uburyo bwihariye bwo gushyingura burinda ubuzima.
4. Inyamaswa zimwe na zimwe zishobora kuba isoko ry'ubwandu
Ubushakashatsi bwerekana ko uducurama (fruit bats) dushobora kuba ububiko bwa virusi (natural reservoir).
Abantu bashobora kwandura nyuma yo gukora ku nyamaswa z'ishyamba zanduye cyangwa kurya inyama zazo zidatetswe neza.
5. Akenshi ibimenyetso bya mbere biba bisa n'izindi ndwara
Mu ntangiriro, Ebola ishobora kumera nka:
- malaria,
- tifoyide,
- ibicurane,
- cyangwa izindi ndwara zitera umuriro.
Ibimenyetso bya mbere bishobora kuba:
- umuriro,
- kubabara umutwe,
- umunaniro,
- kubabara imikaya,
- kubabara mu muhogo.
Ni yo mpamvu kwisuzumisha ari ingenzi.
6. Si abarwayi bose bava amaraso
Abantu benshi batekereza ko kuva amaraso ari cyo kimenyetso nyamukuru cya Ebola.
Mu by'ukuri, abarwayi benshi ntibava amaraso.
Ibimenyetso bikunze kuboneka ni:
- umuriro,
- kuruka,
- impiswi,
- kubabara mu nda,
- gucika intege cyane.
Kuva amaraso biboneka ku barwayi bamwe gusa, cyane cyane iyo indwara yakomeye.
7. Hari inkingo zifasha kwirinda Ebola
Mu myaka yashize habonetse urukingo rwemewe rufasha kwirinda ubwoko bumwe bwa Ebola (Zaire ebolavirus).
Mu gihe habaye icyorezo, inzego z'ubuzima zishobora gukoresha uru rukingo ku bantu bafite ibyago byinshi byo kwandura.
8. Hari imiti yongera amahirwe yo gukira
Mbere nta muti wihariye wari uhari.
Ubu hari imiti imwe n\'imwe yemewe ku bwoko bwa Zaire ebolavirus ishobora kugabanya ibyago byo gupfa iyo itanzwe hakiri kare, kandi ubuvuzi bwo gushyigikira umurwayi bukomeza kuba ingenzi.
Zirikana ko kwirinda aribwo buryo bwiza bwo kwirinda ubwandu.
9. Abakize Ebola bashobora gukomeza gukenera ubuvuzi
Nubwo umuntu yakira, ashobora gukomeza kugira ibibazo nka:
- kubabara ingingo,
- umunaniro ukabije,
- ibibazo by'amaso,
- ibibazo byo kwibuka cyangwa kwibanda.
Ibi byitwa Post-Ebola Syndrome.
10. Virusi ishobora kumara igihe mu bice bimwe by'umubiri
Nyuma yo gukira, virusi ishobora kumara igihe bice bimwe na bimwe bigize umubiri w'umuntu. Urugero nko mu:
- maso,
- ubwonko,
- cyangwa amasohoro.
Ni yo mpamvu abakize bahabwa inama zo gukomeza gukurikiranwa n'abaganga.
11. Kwirinda ni bwo buryo bwiza bwo kugabanya ibyago byo kwandura
Mu gihe cy'icyorezo:
- Irinde gukorakora amaraso cyangwa andi mazi yo mu mubiri w'umurwayi.
- Karaba intoki kenshi ukoresheje amazi n'isabune cyangwa umuti usukura intoki.
- Irinde gukora ku murambo w'umuntu wapfuye azize Ebola udafite ibikoresho byo kwikingira.
- Kurikiza amabwiriza y'inzego z'ubuzima.
12. Ebola ishobora gukumirwa iyo abantu bafatanyije
Gutanga amakuru ku gihe, gukurikirana abahuye n'abarwayi, gukingira aho bishoboka, no kuvura abarwayi hakiri kare ni byo byafashije ibihugu byinshi guhagarika ibyorezo bya Ebola.Ni ryari wajya kwa muganga?
Jya kwa muganga cyangwa ubimenyeshe inzego z'ubuzima ako kanya niba:
- ufite umuriro nyuma yo guhura n'umuntu urwaye Ebola,
- wavuye mu gace karimo icyorezo ugatangira kugira ibimenyetso,
- cyangwa wakoze ku maraso cyangwa andi mazi yo mu mubiri w'umuntu bikekwa ko arwaye Ebola.
Ntukivure wenyine kandi ntukagure imiti muri farumasi (pharmacy) kandi nanone wirinde kwegera abandi niba ukeka ko wanduye.
Uko wakwirinda
Icy'ingenzi
Ebola ni indwara ikomeye, ariko irashobora gukumirwa kandi amahirwe yo gukira ariyongera iyo umuntu avuwe hakiri kare.
Gutanga amakuru yizewe, gukurikiza amabwiriza y'inzego z'ubuzima no kwihutira kujya kwa muganga igihe hagaragaye ibimenyetso ni byo bifasha gukumira ikwirakwizwa ry'iyi ndwara.
MEDICAL DISCLAIMER
Ibiri kuri uru rubuga bigenewe kwigisha gusa, ntibisimbura inama za muganga. Niba ukeneye ubufasha, banza ugishe inama muganga.
Share this article