Incamake
ESE WOWE UBYUMVA GUTE?
- Ese uzi impamvu leta yabaye ihagaritse ibijyanye no kubaga cyangwa gucuruza inyama?
- Ese hari ubwo ujya wumva harabayemo akarengane?
Impamvu nyamukuru yabiteye ni indwara yitwa RIFT VALLEY FEVER.
None se Rift Valley Fever ni iki?
Rift Valley Fever ni iki?
Rift Valley Fever (RVF) ni indwara iterwa na Rift Valley fever virus (RVFV). Yibasira cyane amatungo nk'inka, intama n'ihene, ariko ishobora no kwanduza abantu. Iyindwara ikunze kugaragara muri Afurika no mu bice bimwe by'Uburasirazuba bwo Hagati, cyane cyane nyuma y'imvura nyinshi n'imyuzure.
Nubwo abantu benshi bayikira neza, hari bake bashobora kugira ibibazo bikomeye bisaba ubuvuzi bwihuse.
Ibimenyetso ku bantu
Abantu bashobora kugira:
- umuriro utunguranye,
- kubabara umutwe,
- kubabara imikaya,
- kubabara ingingo,
- umunaniro,
- isesemi cyangwa kuruka,
- rimwe na rimwe kubabara amaso cyangwa kugabanuka kw'irebero.
Abenshi bakira neza, ariko bamwe bashobora kugira ibibazo bikomeye.
Ni ryari wajya kwa muganga?
Jya kwa muganga cyangwa ku bitaro ako kanya niba:
- umuriro ukabije ukomeje,
- utangiye kutabona neza,
- ugize urujijo cyangwa ibicuri,
- ubona amaraso ava ahantu hadasanzwe,
- cyangwa warahuye n'amatungo arwaye cyangwa icyorezo cya RVF hanyuma ugatangira kugira umuriro.
Uko wakwirinda
- Irinde kurumwa n'imibu.
- Koresha inzitiramubu cyangwa imiti yirukana imibu.
- Ambara uturindantoki igihe ukora mu maraso cyangwa ibice by'amatungo.
- Teka neza inyama n'amata mbere yo kubirya cyangwa kubinywa.
- Menyesha inzego z'ubuvuzi bw'amatungo igihe ubonye amatungo arwaye mu buryo budasanzwe.
- Kurikiza amabwiriza y'inzego z'ubuzima mu gihe cy'icyorezo.
1. Ntabwo yandurira mu matungo gusa
Umuntu ashobora kwandura iyo:
- akoze ku maraso cyangwa ku bice by'itungo ryanduye,
- afasha kubyaza amatungo,
- abaga cyangwa atunganya inyama z'itungo ryanduye,
- ahuye n'amazi cyangwa ibindi bisohoka mu mubiri w'itungo ryanduye.
Ariko nanone si mu matungo gusa kuko nanone kurumwa n'umubu ufite iyi virusi cyangwa uvuye kuruma umuntu urwaye iyi ndwara na byo bishobora gutera ubwandu ku muntu warumwe n'umubu.
2. Aborozi n'abakora mu bworozi bafite ibyago byinshi
Abantu bakora hafi y'amatungo ni bo bafite ibyago byinshi byo kwandura, harimo:
- aborozi,
- abaganga b'amatungo,
- ababazi,
- abacuruzi b'amatungo,
- abakozi bo mu ibagiro,
- n'abafasha kubyaza amatungo.
Kwambara uturindantoki (gloves) n'ibindi bikoresho bikingira bishobora kugabanya ibyago.
Kwambara uturindantoki (gloves) n'ibindi bikoresho bikingira bishobora kugabanya ibyago.
3. Amatungo akunze kurwara mbere y'abantu
Mu byorezo byinshi, indwara ibanza kugaragara mu matungo.
Ibimenyetso bishobora kugaragara harimo:
- gukuramo inda ku bwinshi ku matungo atwite,
- gupfa kw'inyana cyangwa abana b'intama n'ihene,
- umuriro no gucika intege.
Ibi bishobora kuba ikimenyetso cyo kuburira inzego z'ubuzima n'abaturage.
4. Abantu benshi bayirwaye barayikira neza
Abantu benshi barwaye RVF bagira ibimenyetso byoroheje kandi bagakira mu cyumweru kimwe cyangwa bibiri iyo babonye ubuvuzi hakiri kare.
Ibimenyetso bikunze kuboneka ni:
- umuriro utunguranye,
- kubabara umutwe,
- kubabara imikaya n'ingingo,
- umunaniro,
- rimwe na rimwe isesemi.
Hari n'abashobora kutagira ibimenyetso na bimwe.
5. Hari bake bashobora kugira ibibazo bikomeye
Nubwo biba gake, RVF ishobora gutera ibindi bibazo by'ubuzima. Urugero:
- Retinitis (kwangirika kw'igice cy'ijisho gifasha kubona), bishobora kugabanya ubushobozi bwo kureba.
- Encephalitis (kubyimba ubwonko), bishobora gutera urujijo, ibicuri cyangwa gutakaza ubwenge.
- Hemorrhagic fever, ishobora gutera kuva amaraso kandi ikaba ishobora gushyira ubuzima mu kaga.
Iyo ibi bimenyetso bibonetse, umuntu agomba kujya kwa muganga byihutirwa.
6. Kurya inyama zitetse neza bigabanyae ibyago byo kuyirwara
Kugeza ubu, ibimenyetso bya siyansi byerekana ko kwandura kenshi biterwa no kurya inyama cyangwa kunywa amata adatse neza no kubaga cyangwa gukorana n'amatungo yanduye cyangwa kurumwa n'imibu.
Inyama n'amata bikwiye guturuka ku matungo yasuzumwe kandi bikabanziriza gutekwa cyangwa gutunganywa neza mbere yo kuribwa.
7. Imvura nyinshi ishobora kongera ibyago byo gukwirakwiza icyorezo
Iyo habayeho:
- imvura nyinshi,
- imyuzure,
- cyangwa amazi menshi yiretse ahantu,
imibu iroroka cyane, bigatuma ibyago byo gukwirakwiza virusi byiyongera.
Ni yo mpamvu ibyorezo byinshi bya RVF bikunze kuboneka nyuma y'ibi bihe.
8. Iyi ndwara ishobora guteza igihombo gikomeye mu bworozi
Mu matungo, RVF ishobora gutera:
- kugamburura ku bwinshi,
- gupfa kw'abana b'amatungo,
- kugabanuka k'umusaruro,
- no gutuma ubucuruzi bw'amatungo buhagarara mu gihe cy'icyorezo.
Ibi bishobora kugira ingaruka zikomeye ku mibereho y'imiryango itunzwe n'ubworozi.
9. Nta muti wihariye uvura RVF
Kugeza ubu:
- nta muti wica Rift Valley Fever virus wemewe ku buryo bwihariye ku bantu,
- nta rukingo rwemewe rukoreshwa rusange ku bantu.
Ubuvuzi bushingiye ku kugabanya ibimenyetso, guha umurwayi amazi ahagije, no kuvura ibibazo bishobora kuvuka.
10. Kwirinda ni bwo buryo bwiza bwo kurwanya RVF
Uburyo bw'ingenzi bwo kwirinda ni:
- kwirinda kurumwa n'imibu,
- gukoresha inzitiramubu cyangwa amavuta yirukana imibu,
- kwambara uturindantoki n'ibindi bikoresho bigukingira igihe ukora mu matungo,
- kudakorana ku matungo arwaye cyangwa yapfuye utirinze,
- gutanga amakuru ku nzego z'ubuvuzi bw'amatungo igihe habonetse amatungo arimo kugamburura ku bwinshi cyangwa apfa mu buryo budasanzwe.
Icy'ingenzi
Rift Valley Fever ni indwara ishobora kwandura hagati y'amatungo n'abantu, ariko ishobora no gukumirwa.
Kumenya uko yandura, kwirinda kurumwa n'imibu, gukoresha ibikoresho bigukingira igihe ukorana n'amatungo, no kwihutira kujya kwa muganga igihe hagaragaye ibimenyetso ni ingenzi mu kurinda ubuzima bw'abantu n'amatungo.
MEDICAL DISCLAIMER
Ibiri kuri uru rubuga bigenewe kwigisha gusa, ntibisimbura inama za muganga. Niba ukeneye ubufasha, banza ugishe inama muganga.
Share this article